“Şimdi ben 1994’te zaten cami sıkıntımız olduğu için köylü muhtar olmam için bastırdı. Biz de onları kırmadık muhtar olduk.  İlk günden itibaren, muhtar olduktan sonra bu caminin restorasyonu için uğraştım. Projeler yaptırdım. İzmir Anıtlar Kurulu, Kütahya Anıtlar Kurulu’na başvurduk. Çok uğraştık ama mümkün olmadı, tadilatı olmayınca mecburen başka da yerimiz yok, mecburen 1997-1999 da yeni camimize başladık bu süreçte herhalde bir 10 15 yıl camisiz kaldı köyümüz. Şimdi caminin olduğu yerde köy misafirhanesi vardı köylümüz orda namaz kılıyordu tabi onun da hayati tehlikesi vardı yani ve eski cami de ibadete kapatılmıştı zaten hayati tehlikesi var diye yasaklanmıştı.”

O dönemde köyde başka alanın olmamasından dolayı yeni camiyi tarihi caminin tam da bitişiğine yaptırdığını iddia ederken, gerekli izinlerin de Valilikten alındığını hatırlatıyor. “Biz bunu yaparken Uşak Valiliği’nden izin alarak yaptık” diyen Gündüz,  “Hadi yapalım deyip kafamıza göre yapılmadı yani izinler alınarak yapıldı bir şey varsa da Uşak Valiliği buna müsaade etti.” diye konuştu.

Köylüler Tarihi Caminin Yıkılmasını İstemiş”

Osmanlı mirası Holuz Camii’nin neredeyse üzerine inşa edilen yeni cami böylesine şaşırtıcı görüntüler ortaya çıkarırken, Yeşilyurt köylülerinden Bayram Feyyaz ise geçmişte yaşananları  şöyle anlattı; “Bilmiyorduk yıktırtmak için buraya başvurunca öğrendik. Kütahya Anıtlar Kurulu’na başvurunca tarihi eser diye yıktırtmadılar. Yıktırmayınca buraya yapmak zorunda kaldık mecbur.”

Tarihi cami olduğundan kimsenin haberi olmadığını söyleyen Feyyaz, yeni cami henüz yapılmamışken tarihi caminin yıkılmasını tüm köy halkının istediğini fakat koruma altına alınınca dokunamadıklarını da belirtti. Feyyaz, “Buraya yeni cami yapmaya köylü istedi yıkılmayınca da eski cami biz de buraya yaptık burası eski burayı tamir etsen ne olacak? Buraya masraf edeceğimize yeni cami yapmak istediler tarihi eser olduğunu bilmiyorlardı ya yıktırıp hemen onunu yerine yaptıracaklardı.” diye konuştu.

Tarihi caminin yeniden restore edilip ayağa kaldırılması için mücadele eden Uşak Tanıtım ve Kültür Gönüllüleri Derneği Yönetim Kurulu üyesi emekli öğretmen Ramazan Taylan da 2015 yılından bu yana bu konuyla yakından ilgilenmiş. 2015 yılından beri yaşanan restorasyon süreci ile ilgili şöyle konuştu;

“Camiyi tesadüfen  2015 yılında görmüştüm. İçi haraptı. O resimleri görünce bu caminin kurtarılması gerektiğini düşündüm.  Zaten 1988 yılında da İzmir Anıtlar Kurulu burayı korumaya değer bulmuş. 2015’ten bu yana Facebook’ta Instagram’da paylaşarak derneklerimiz vasıtasıyla dostların yardımıyla bugünkü hale getirmeyi başardık.”

Kütahya Anıtlar Kurulu’nun denetiminde gerçekleştirilen caminin restorasyon sürecinin yıllardır bitirilememiş olmasından yakınan Taylan, “Kütahya Anıtlar Kurulu tarafından ödeneklerin zamanında gelmemesi neticesinde işe ara veriliyor. Ödeneklerini alamayınca müteahhit geciktiriyor.  O şekilde yaklaşık 2,5-3 yılı süren bir restorasyon süremiz var. Yani 3 yıldır restore edilmeye çalışılıyor fakat başlanıyor bir kaç ay ayrılıklarla devam edilip sonrasında yarım bırakılıyor. 3-4 ay çalışılıyor yaz mevsiminde. Ondan sonra bırakılıyor, bu şekilde devam ediyor. Son günlerde hat işleri, resim işlerinin üzerine boyama tekniği kullanılıyor bu şekilde şimdi gene ara vermişler.” dedi.

GiTMEDYA’nın telefon ile ulaştığı caminin restorasyon sürecinden sorumlu yetkililer caminin tarihi ve tamiratı ile ilgili bilgi vermekten kaçınırken, geçmiş dönemlerde çeşitli şekillerde tahrip edilmiş olan eserler de yeniden canlandırılmaya çalışılıyor. Caminin içindeki dikkat çeken tarihi eserlerle ilgili de bilgiler veren Ramazan öğretmen, caminin kubbesinin ülkedeki diğer kubbelere göre daha farklı bir yapıda olduğuna da dikkat çekiyor;

“Caminin özellikle kubbesi çok dikkat çekmekte. Ülkemizde bulunan diğer camilere göre ya da Banaz ilçesindeki camilere göre çok farklı. Bağdadi taş örgüsü sistemi ile yapılmış kubbe üzeri çok geniş ve değişik figürlerle resimlerle süslenmiş. Bu kubbeyi yaparken de işte kerestelerin ağaçların aralarını tahta parçaları konularak bizim eski dilde yarma tahta dediğimiz bir tahta tipi var. O yarma tahtalar çamurla sıvanmış ve onların üzerine resimler figürler yapılarak şekillendirilmiş ve alt kenarda da gene Âyetü’l-kürsî’nin bulunduğu bir bölüm vardı. Diğer duvarlarda ve caminin dört duvarında da değişik figürler ve resimler var.”

Yeşilyurt Köyü’nde yaşayanlar ise yıllardır ibadete açılamayan caminin bir an önce ibadete açılmasını istiyor.

Haber: Ceren Akkuş
Fotoğraf: Aysun Sarı

Tarihi Holuz Camii’ne Çin İşkencesi yazısı ilk önce GiTMEDYA Türkiye'nin ilk ve tek öğrenci odaklı medya sitesi üzerinde ortaya çıktı.

1971 yılından bu yana köy camiinde verilen selaları takip eden Bilal Amca köyde yaşamayan ancak annesinin, babasının ölüm tarihlerini merak eden kişilerin de gelip kendisine sorduğunu söylüyor. “Dayım vefat etti 1971’de. Ben de o yıldan bu yana dayımla birlikte tüm vefat edenleri not ediyorum.” diyen Bilal Sayar, “Bana herkes gelip soruyor ‘Anam, babam ne zaman öldü?’ diye. Benden öğrenip ona göre kabir taşı yaptırıyorlar.” diye anlatıyor.

Çocukluğundan beri yazı yazmayı çok seven Sayar, “Sadece ilkokula gittim. Bizim köy okulu eskiydi. O dönem çok imkânımız da yoktu. Okul sıramız bile olmadı, çul serip üzerine oturarak ders işlerdik. Hocamız vardı, Necati Akın. Ben onun talebesiydim. Vefat etmiş, Allah rahmet etsin inşallah. Bilgiyi ondan aldık hep.” diyerek bu ilgisini öğretmenine borçlu olduğunun da altını çiziyor.

Askerliğini Erzurum’da jandarma olarak yapan Sayar, yaklaşık üç yıllık askerlik süresi boyunca yazıcı olarak görev aldığını belirtti. Yaşı 82 olmasına rağmen çağa ayak uydurmakta zorlanmayan Bilal Amca, sosyal medya hesabından da vefat edenleri günü gününe paylaşıyor ve bir istatistikçi gibi yıllara göre köyün ölüm oranını da takip ediyor.

Arşivciliğinin ilk yıllarında kullandığı defterinin yıpranmasından dolayı orada yazan bilgileri, başka bir deftere temize çektiğini belirten Sayar, vefat edenlerin isim ve tarihlerini kaydettiği ilk defterini de bir belge olarak saklıyor. Defterlerine yaklaşık yarım asırdan beri 700’e yakın kişinin ismini geçiren Bilal Amca, her sela duyduğunda defterine not almaya devam ediyor.

Haber - Fotoğraf: Aysun Sarı

Yarım Asırlık Canlı Arşiv: Bilal Amca yazısı ilk önce GiTMEDYA Türkiye'nin ilk ve tek öğrenci odaklı medya sitesi üzerinde ortaya çıktı.

2016-2017 yıllarında Karaağaç Bölgesi’nde altın çıkarma ve işlemek için ÇED başvurusunda bulunan maden şirketi Anadolu Export’un “2000 ağaç keseceğiz, doğaya bir zararımız olmayacak” vaadine karşın açılan davalar ile engellenen bu girişim, yeniden gündeme geldi. Birgün gazetesinin haberine göre 2019’da emeline ulaşamayan şirket, bakanlığın karşısına yeniden çıktı. Keseceği ağaç sayısını 2000’den 190.000’e çekerek revize eden şirket, maden işleme tesisini de projesinden çıkarıp hülle yapmaya çalışıyor. Madeni sadece çıkarmak istediğini ve başka tesislerde işleyeceğini beyan ediyor. Murat Dağı’nı korumak adına kurulan platformların gündemini meşgul eden bu gelişmelerin dışında, GiTMEDYA da Murat Dağı’nın Uşak il sınırları içinde kalan  bir başka bölgesindeki maden faaliyetlerini gözler önüne seriyor.

Banaz’ın Bahadır köyüne bağlı Baklan bölgesindeki Tepedelen mevkii son yıllarda sürdürülen faaliyetlerin odak noktasını oluşturuyor. 2004 yılında Soner Temel Mühendislik İnşaat ve Tic. A.Ş. isimli firmaya tescil edilen arama ruhsatı , 2014 yılında Soyap Madencilik’e devrediliyor. 1077,19 hektarlık alanda ruhsat sahibi olan şirket 4 Ekim 2022’de kurşun-çinko arayacağına ilişkin beyan ile 10 yıl süre ile izin alıyor.

Soyap Madencilik adına son aylarda bölgede yürütülen faaliyetler kapsamında Baklan bölgesine çok sayıda koordinat tabelası çakıldı. GiTMEDYA, bu tabelaları tek tek belgelerken daha önce başlatılan çalışmalarda Murat Dağı zirvelerinin nasıl tahrip edildiğini de gözler önüne serdi. Bir tarafında Tepedelen pınarı, bir tarafında Tepedelen Anıt Ağacı’nın bulunduğu bölgede gerçekleştirilen sondaj çalışmaları bölge insanını da endişelendiriyor. Murat Dağı için yıllardır mücadele veren isimlerden biri olan emekli öğretmen Ramazan Taylan içler acısı tabloyu GiTMEDYA’ya şu şekilde anlatıyor:

“2004 yılında başlanmış, ruhsat alınmış. 10 yıllık süre içerisinde başlamadıkları için de 2017 yılında bu bölgeye geziye geldiğimizde anıt ağacın  çevresinde koordinatların takılı olduğu levhaları gördük. Onun ne olduğunu araştırırken dediler ki köylüler altın madeni aranacakmış. Sonra konuştuğumuz maden mühendisi arkadaşlarımızda bu bölgede altın madeninin yoğun olduğunun bilinmekte olduğunu söylediler. Ruhsatlara baktığımız zaman da çinko bakır ya da o tür şeyler arandığı söylenmekte halk arasında. Duyduğuma göre anıt ağacın elli metre çevresi korunacakmış. Yalnız anıt ağaç. Ama ben buna inanmıyorum. Bu bölgede eğer maden kazısı olursa zaman içerisinde 800 yıllık anıt ağaç ve çevresindeki çam ormanları tamamen katledilecek. Diğer çevrelerde de maden araması yapılacak.  Dolayısıyla su kaynaklarımız  da yok olacak. Açık madencilik yapılması düşünülüyormuş. Açık madencilik olunca da burada ağır metallerin havaya karışacak ve çevre köylerden Banaz’ı da etkileyecek. İnsanlarımız zehirlenecek daha doğrusu.”

Tepedelen pınarının hemen üzerinde yer alan Murat Dağı zirvelerinin yamacından açılmaya başlanan yol ise maden çalışmalarının bölgeye verebileceği tahribatı daha şimdiden gözler önüne seriyor. Bahadır Köyü sakinlerinden tepki görünce çalışmayı yarıda bırakan maden şirketleri aldıkları belgelere dayanarak hak iddia etmeye devam ediyor.

Bahadır Köyü muhtarı Kader Metin mevcut durumu özetlerken anıt ağacın durumuna da dikkat çekiyor. “Daha önce Anıt Ağacı’nın etrafında 50-100 metre, hatta 50 metreye kadar yakınında maden arayacaklardı bunlar. Biz gerekli yerlere şikâyette bulunduk. Deniz Ve Orman Müdürlüğü‘ne. Onlar da devreye girdi. Benim şu an bildiğim, edindiğim bilgilere göre anıt ağacın 700 metre etrafına kadar hiçbir zaman için dokunulmayacak. Yani bize verilen söz o ve oradaki arama yollarını iptal ettiler. Anıt ağacın etrafında şu an herhangi bir maden çalışması yok. Ruhsat alımını benim bildiğim kadarıyla iptal ettiler” diye konuşan muhtar Metin şöyle devam etti:

“O bölgede bir de kaynayan sular var. O yolun yarıda kalmasının sebebi de biz tekrar devreye girdik gerekli yerlere şikâyette bulunduk. Bizim  köyümüzün içme suyu var orada tam içme su kaynağının yakınları. Daha kesinlikle maden araması yapılmasın diye çok karşı çıktık. Tabii onlar izinlerini ormanlardan alıyorlar. Orman gerekli mercilerden bizim okullarda izin verme gibi bir yetkimiz yok. Onu gerekli bakanlıklar izinlerini alıp gelip burada çalışmalarını yapıyorlar.”

Kader Metin konuyla ilgili bu şekilde konuşsa da, şirketin sondaj çalışmaları Anıt Ağaç’a sadece 250 metre uzaklıkta yapmış olması da dikkatlerden kaçmıyor. Orman içerisinde tahrip edilen farklı yollar da sondaj çalışmalarının olduğu bölgede bulunuyor.

Sondaj çalışmalarına başlamış olan şirketin ruhsat sahası 1000 hektarın üzerinde olsa da çalışma sahası şimdilik çok da geniş bir alana sahip değil. 25 hektarın altına ÇED raporu gerekmemesi işin en tehlikeli boyutunu oluşturuyor. Henüz çok geniş olmayan alanlarda sadece maden arama faaliyeti gerçekleştirmiş olan firma ya da firmaların sahip olduğu belgelere bakıldığında, izinlerin, sadece bir kaç hektarlık alanlar için alındığı görülüyor. Ramazan Taylan da işte bu duruma dikkat çekiyor;

“Son çıkan yasaya göre 25 hektardan büyük alanlarda ÇED raporu isteniyor, küçük alanlarda istenmiyor. Çalışma yapılacak alan da 1000 hektarın üzerinde. 1 hektar 10 dönüm olduğuna göre maden sahasının yani Soyap Madencilik’in çalışmalarının ne kadar büyük bir alanı kapsadığını tahmin edebilirsiniz artık. Çünkü çok geniş bir alanda milyonlarca çam ağacı, binlerce demiyorum çünkü bölgede milyonlarca çam ağacı var dolayısıyla bunların tamamen yok edilmesi söz konusu.”

Bahadır Köyü sakinleri ve civardaki kuruluşlar bir ağızdan çalışmalara karşı çıkarken su kaynaklarının karşı karşıya kaldığı tehlikeye işaret eden Taylan şöyle konuştu:

“Bu bölge, su yataklarının olduğu bir bölge. Öncelikle Banaz ve Uşak’ın içme sularının kaynağı da Murat Dağı. Özellikle söylemeliyim ki %60-%70 suyumuz Ege Bölgesi‘nde Murat Dağı kaynaklarından faydalanmaktadır. Bu bulunduğumuz bölgede bu kaynakların başlangıcıdır. Türkiye genelinde biliyorsunuz artık su kaynakları, doğal ortamlar tahrip edilmekte. Özellikle bizim bu bölge bakir olduğu için tercih edilmekte. Bu Murat Dağı Kütahya ile bizim sınırımızı  oluşturmakta. Eskişehir‘deki Porsuk Çayı‘nın kaynağı, Sakarya’nın kaynağı, Gediz Nehri‘nin kaynağı ve Büyük Menderes‘e giden kolların kaynağı. Dolayısıyla buralardaki kuraklıklar devam edecek. Bizde buralara sahip çıkmaya çalışacağız. Çalışmalar kuraklığı da getirecek. Zaten şu an çoğu tarlalarımız ekili halde değil. Hem mazotun pahalı olması, kişinin artık gübre alacak gücü olmaması, su kaynaklarının olmaması en büyük etken. Yani üretim duruyor, düşüyor. Şunu söyleyeyim; bizim Banaz Ovası dediğimiz bölge hem elma meyvesi açısından hem de pancar için uygun yataklarda ve bugün pancar ekenler köylerde üçer dörder kişi yani çok fazla pancar ekimi de yok. Çünkü su olmayınca da pancar ekimi kalıyor.”

Kütahya il sınırları içindeki maden arama girişimlerini takiben Uşak il sınırları içinde de an itibarı ile sürdürülen çalışmalar bölge halkını rahatsız ederken, Karaağaç’ta altın, Comburt’ta nikel ve Baklan bölgesinde kurşun ve çinko çıkartmak için Murat Dağı’nı delik deşik etmek isteyenlere hukuk ve vicdanın kesin olarak dur deyip demeyeceği ise hala belirsizliğini koruyor.

Haber: İmran Baran
Fotoğraflar: İmran Baran

Murat Dağı Saldırı Altında! (Haber/Belgesel) yazısı ilk önce GiTMEDYA Türkiye'nin ilk ve tek öğrenci odaklı medya sitesi üzerinde ortaya çıktı.